Disleksi Nedir? - Uzman Klinik Psikolog Açelya Şahin Fırat

Disleksi, öğrenme güçlüklerin tamamı için kullanılan bir tanım haline gelmiş olmasına rağmen aslında öğrenme güçlüklerinin alt tiplerinden sadece bir tanesidir. Bu yazıda, öğrenme güçlüklerinin çeşitleri, nedenleri, belirtileri ve üstesinden gelmek için yapılan çalışmalar hakkında bilgiler bulacaksınız. Burada verilen bilgiler tanı, teşhis ve tedavi amaçlı değildir. Eğer çocuğunuzun öğrenme konusunda zorlandığını düşünüyorsanız en kısa sürede okulunuzun rehberlik biriminden yönlendirme isteyerek bir uzman ile görüşmenizi tavsiye ederiz.

Özgül Öğrenme Güçlüğü nedir?

Özgül Öğrenme Güçlüğü, dinleme, düşünme, konuşma, okuma, yazma, harfleme ve/veya aritmetik hesaplamaları yapmada kendini gösteren, sözlü/yazılı dili anlama ve/veya kullanmayı içeren temel süreçlerin birinde ya da birkaçında bozukluk yaşanmasıdır. Öğrenme bozukları şu başlıklar altında kendini gösterebilir:

  • Okuma Bozukluğu (Disleksi)
  • Yazma Bozukluğu (Disgrafi)
  • Aritmetik Bozukluğu (Diskalkuli)
  • Sözel Olmayan Öğrenme Bozukluğu

Özgül Öğrenme Güçlüğü’nün Belirtileri Nedir?

Amerikan Psikiyatri Derneği’nin (APA) yayınladığı Tanı Ölçütleri Başvuru El Kitabı-5 (DSM-V)’e göre tanı kriterleri şu şekilde sıralanmıştır:

  • Kelimeleri yanlış, yavaş ve çok çaba gerektirecek şekilde okumak
  • Okunan kelimeyi anlamada zorluk çekmek
  • Kelimenin harf harf söylenmesinde zorluk çekmek
  • Yazılı anlatım gerçekleştirmekte zorluk çekmek
  • Sayıların anlamını, sayısal olguları veya hesaplamaları öğrenmede zorlanmak
  • Matematiksel ilişkileri öğrenmekte zorlanmak

DSM-5’e göre bireylin ÖÖG’li olarak tanılanabilmesi için bu kriterlerden en az birinin, en az altı ay süreyle belirli bir şekilde görülmesi gerekmektedir.

Başvuru yapan ailelerden ve öğretmenlerden alınan geribildrimlerde ÖÖG şüphesi olan çocukların aşağıdaki özellikleri gösterdiklerini duyarız:

  • İşitsel ve görsel algılama, tanıma, hatırlama, sıralama becerileri yaşıtlarına oranla zayıftır.
  • Dalgındırlar ve sakarlıkları vardır.
  • Aşırı hareketli olabilirler.
  • Dikkatlerini toplamada ve sürdürmekte zorlanırlar.
  • Sınırlı bir sözcük dağarcığına sahiptirler.
  • Okumayı öğrenirken zorluk yaşamışlardır.
  • Akıcı bir okumaya sahip değildirler.
  • Okuduklarını anlama ve ifade etme onlar için zordur.
  • El yazıları okunaksız ve eksiktir.
  • Yazılı anlatımda cümleleri kısa, bozuk ve oldukça basittir.
  • Matematik ifadelerini işleme dönüştürmekte zorlanırlar.
  • Problemdeki işlemlerin hangi sırada yapılacağına karar vermekte zorlanırlar.

Özgül Öğrenme Güçlüğü’nün Sebepleri Nelerdir?

Özgül Öğrenme Güçlüğü’nün gelişmesinde çeşitli faktörlerden bahsedilmektedir. Aşağıdaki nedenlerin biri veya birkaçı öğrenme zorluğu yaşamaya sebep olabilir: Hamilelik, doğum veya doğum sonrası komplikasyonlar, ailede öğrenme bozukluğu tanısı alan bir bireyin bulunması ve/veya beynin öğrenme alanında işlev bozuklukları.

Özgül Öğrenme Güçlüğü Nasıl Tedavi Edilir?

Zaman zaman “Disleksi hastalığı tedavisi yapıyor musunuz?” şeklinde telefon veya mesajlar alırız ki bu durum öğrenme sorunları hakkında toplumsal bilincin geliştirilmesi ile ilgili önemli bir gerekliliği göstermektedir. Disleksi ve diğer öğrenme güçlükleri bir hastalık değil, bir zihin farklılığıdır. Her çocuğun öğrenme güçlüğü kendine özel ve sıkıntı yaşadığı alanlar birbirinden farklı olduğu için sağaltım sürecine değerlendirme ile başlanır. Yapılan testler, klinik gözlemler, aile ve okul ile yapılan görüşmeler ile çocuğun zihin profili çıkarılarak güçlü ve gelişmesi gereken zihin becerileri belirlenir. Sonrasında uygun bir özel eğitim programı oluşturularak gelişmesi gereken yönler çocuğun daha güçlü alanlar kullanılarak desteklenir. Okul ve aile, çocuğun öğrenme stili hakkında bilgilendirilerek bilgiyi sunarken bu özelliklere dikkat etmeleri önerilir. Kısacası süreç çocuğun kapalı olan öğrenme kanallarını işlevsel hale getirmek ve öğrenmeyi öğretmek olarak tanımlanabilir.

Özgül Öğrenme Güçlüğü’nü Tespit Etmek İçin Kullanılan Testler Nelerdir?

Öğrenme sorunlarının belirlenmesi aşamasında, ailelerden sıklıkla gelen “disleksi testi” talepleri bulunmaktadır. Ancak öğrenme sorunlarının tespitinde bütüncül bir bakış açısını sağlıklıdır. Değerlendirme araçlarından elde edilen sonuçlar, çocukla yapılan klinik gözlem, okul ve aileden alınan bilgilerin tümü bir arada değerlendirilmelidir. Temel olarak 6 yaşından itibaren WISC-IV testi kullanılır. 5-6 yaş arasındaki çocuklarda zihin profilinin belirlenmesi için CAS Testi’nden yararlanılabilir. Bazı özel durumlarda EROT, Çalışma Belleği Ölçeği ve Hızlı İsimlendirme Testi de çocuğun zihinsel süreçleri ve akademik olduğunluğu hakkında ek bilgi alınan diğer değerlendirme araçlarıdır.

Kaynaklar:

Amerikan Psikiyatri Birliği, Dsm-5 Tanı Ölçütleri Başvuru El Kitabı. Çev. Prof.Dr. Ertuğrul Köroğlu, Hyb Yayıncılık: 2013.)

Karaca, O., Karaca, D.T., Çalış, S., Yiğit, G. (2018). Disleksi Özgül Öğrenme Güçlüğü. İstanbul: Psikonet Yayınları.