Ergenlerde Sınav Kaygısı - Psikolojik Danışman Tilbe Üstündal

Kaygı, kaynağı belli olmayan ve uzun süren bir huzursuzluk halidir. İnsan, değer ve amaçlarına yönelik bir tehdit algıladığında ya da olaylar üzerindeki kontrolünün kaybolduğunu düşündüğü durumlarda kaygı yaşar. Kaygı, bireyi yaşamı esnasında fazlasıyla etkileyebilen ve tedirgin edebilen bir duygu olması dolayısıyla bireyin davranışlarını etkilemekte ve doğal olarak okul ortamlarında da sık sık kendini göstermektedir (Hill & Sarason, 1966) Sınavlarla ilişkili stres ve sınav kaygısı öğrenciler için önemli bir sorundur. Peleg-Popko (2004) ‘ya göre sınavlar bireyin kariyer seçimini ve gelecek fırsatlarını etkiliyorsa özellikle daha stresli olabilmektedir. Ülkemizde de eğitim sisteminin sınavlar ile kademeler arası geçişi benimsediğini göz önünde bulundurulduğunda öğrencilerin sınav kaygısını deneyimleme olasılığı olduğu söylenebilir. Ancak belirli bir düzeydeki sınav kaygısı akademik başarıyı olumlu yönde etkilerken, yüksek düzeydeki kaygı performans üzerine olumsuz etki yapmaktadır (Ekşi 1998, Musch ve Broder, 1999).

Sınav kaygısı yaşayan bireylerde hızlı kalp atışı, mide şikayetleri, ağız kuruluğu, hızlı ve sık nefes alma, el ve ayaklarda üşüme, avuçların terlemesi, rengin solması ya da ateş basması, uyku bozuklukları, iştahsızlık, baş ağrısı, kas gerginliği, karın ağrısı gibi fiziksel belirtiler; huzursuzluk, sinirlilik, düşünememe, telaş, şaşkınlık, organize olamama, konsantrasyon bozuklukları, dikkat hataları, dikkatini yoğunlaştırmakta, soruları anlamada güçlük, iyi bilinen bir konudan çıkan soruyu yapamayınca, yoğun kötü puan alacağı düşüncesi, sürenin yetmeyeceği düşüncesi, bilgileri unutma hissi, düşük tahammül düzeyi, çabuk öfkelenme, sınavda sık dışarı çıkma ihtiyacı, dalıp gitme gibi duygu ve düşünceler deneyimlenmektedir (Kavakcı vd, 2011)

Sınav Kaygısının Nedenleri Nelerdir?

Sınav stresi nedenleri aile ve çevrenin hedeflerinin çocuk için ulaşılmaz olması, kaygılı anne-baba tutumu, eleştirel ebeveyn tutumu, başkalarıyla kıyaslanma, sınava gerçeğinden farklı anlamlar yükleme, yeterli ve düzenli ders çalışmama vb. değişkenlerin yanı sıra mükemmeliyetçilik, erteleme davranışı, zamanı iyi kullanamama, başarısız olma ve değerlendirilme korkusu (Blankstein vd, 1997) gibi birçok farklı değişkendir.

Sınav Kaygısıyla Başa Çıkma Yöntemleri Nelerdir?

Sınav kaygısı hisseden bir birey ile ne tür çalışmalar yapılabilir?

  • Sınav öncesinde düzenli bir çalışma planı hazırlanabilir. Bu sayede bilgi eksikliğinden dolayı oluşacak kaygının önüne geçilmiş olur.
  • Sınav öncesi maksimum derecede bilgiyi hatırlamayı sağlamak için tekrar yapılabilir.
  • Sınavın yapılacağı yere erken gidilebilir. Böylece gecikecek olma endişesinin de önüne geçilebilir.
  • Kişi, sınav ile ilgili kendi gerçekçi beklentilerini belirleyebilir.
  • Zaman yönetimi, ders çalışma alışkanlıkları vb. ihtiyaç hissedilen konularda araştırma yapılabilir.
  • Gevşeme ve nefes egzersizleri öğrenilerek sınav öncesinde ve esnasında yararlanılabilir.
  • Özellikle sınav öncesinde yeterince iyi beslenildiğinden ve dinlenildiğinden emin olunmalıdır.

Peki ebeveyn olarak ne yapılabilir?

  • “Kesin kazanırsın. Sana güveniyorum” “Başaracaksın, bizi gururlandıracaksın” gibi ifadeler yerine “Elinden geleni yapıyorsun, ne kadar emek ve çaba harcadığını görüyorum” gibi bir ifade tercih edilebilir.
  • Sınavın hayattaki tek yol olmadığı, bu fırsat kaçsa bile hayatta başka fırsatların beklediği, bir kapı kapandığında başka bir kapının açılacağını söz ve davranışlar ile ifade edilebilir.
  • Gevşeme ve nefes egzersizleri, kaygı ile başa çıkma yolları hakkında önerilerde bulunulabilir.
  • Zaman yönetimi ve çalışma alışkanlıkları hakkında yönlendirme yapılabilir.
  • Çocuk için ulaşılamaz beklentiler ve hedefler konulmamalıdır.
  • Çocuğa güven ve sorumluluk verilmeli, önemsenmeli, olumlu geri bildirimde bulunulmalıdır.
  • Ebeveynler kendi endişe ve kaygılarını yansıtmaktan kaçınmalıdır.
  • Sınav bir amaç değil araç olarak kabul edilmelidir.
  • Çocuğun koşulsuz sevildiği söz ve davranışlar ile paylaşılmalıdır.

Ancak alınan tüm önlemlere rağmen sınav kaygısı aşırı derecede devam ediyorsa bir danışmandan veya uzmandan yardım alınması faydalı olacaktır.

ÖNEMLİ!!! Bu yazıdaki tüm bilgiler öneri mahiyetindedir, sınav kaygısı ile ilgili öneriler genel bir çerçeve çizecek şekilde belirtilmiştir. Bu önerileri uygulamadan önce kendi süzgecinizden geçirmeniz ve çocuğunuzu tanıyan bir uzmandan fikir almanız önemlidir. Hiçbir öneri birebir danışmanlığın yerini tutmamaktadır.

Kaynaklar:

Ekşi P (1998) Sınav kaygısının üniversite adayı ergenlerde incelenmesi Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.

Kavakcı, Ö., Güler, A. S., & Çetinkaya, S. (2011). Sınav kaygısı ve ilişkili psikiyatrik belirtiler. Klinik Psikiyatri, 14(1), 7-16.

Musch J, Broder A (1999) Test Anxiety versus Academic Skills: A comparison of two alternative models for predicting performance in a statistics exam. Br J Educ Psychol, 69:105-116.

Peleg-Popko O (2004) Differentiation and test anxiety in adolescents. J Adolesc, 27: 645-662.